Il Primate di Polonia card. August Hlond

Il Primate di Polonia card. August HlondIl Primate di Polonia card. August Hlond di fronte ai grandi conflitti dell’epoca: la seconda guerra mondiale e la guerra fredda = Prymas Polski kard. August Hlond wobec wielkich konfliktów epoki: drugiej wojny światowej i zimnej wojny / A cura di = pod redakcją: Leszek Kuk e / i Stanisław Zimniak SDB. Roma : Accademia Polacca delle Scienze ; Biblioteca e Centro di Studi a Roma, 2012. – 261 p. ; 24 cm. (Conferenze ; 127) ISSN 0208 – 5623

Augusta kard. Hlonda, salezjanina i założyciela Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii, jest poza Polską mało znana. Z zadowoleniem i uznaniem należy więc przyjąć niniejszą inicjatywę Stacji PAN, ponieważ wpisuje się ona w wymiar ponadlokalny i międzynarodowy. Potwierdza to fakt, iż badacze wywodzą się z różnych europejskich ośrodków naukowych (Włochy – Rzym, Francja – Paryż, Niemcy – Giessen i Polska – Lublin, Wrocław).

Recenzowana pozycja naukowa winna przyczynić się do odkrycia osobowości Hlonda, która w pierwszej połowie XX wieku cieszyła się uznaniem w Europie i na całym świecie. Na długo przed wybuchem II wojny światowej widziano w nim najbardziej wpływowego kardynała obcokrajowca w Kurii watykańskiej czy nawet papabile.

Odczyt Cosimo Semeraro potwierdza ten fakt i jednocześnie wnosi odkrywcze spojrzenie na relacje pomię- dzy kard. Hlondem a Piusem
XII. Autor wskazuje na bezwzględnie negatywną ocenę systemów totalitarnych dokonaną przez Hlonda i Piusa XII, choć ukształtowaną w
innym kontekście geopolitycznym i eklezjalnym.

Tekst Witolda Zahorskiego ukazuje Hlonda, któremu władze Trzeciej Rzeszy odmówiły kategorycznie prawa powrotu do Poznania, jako
niestrudzonego orędownika polskiej sprawy na arenie międzynarodowej.
Badacz wydobył na światło dzienne bardzo ważny dokument autorstwa Prymasa zatytułowany Défi (z fr.- „wyzwanie”), który ukazał się we Francji i znalazł szeroki oddźwięk w świecie.
Okazuje się, że Prymas był jednym z pierwszych, który poinformował świat o zbrodniach hitlerowców na ludności żydowskiej.
Stanisław Zimniak wykazuje na podstawie analizy najważniejszych pism Hlondowskich, iż Prymas potępił bezapelacyjnie systemy totalitarne, wpierw nim uczynił to w roku 1937 Pius XI.
Zdemaskował ich fałszywą koncepcję człowieka i państwa, pozbawiającą jednostkę fundamentalnej podmiotowości. Tekst Rudolfa Grulicha przedstawia negatywne spojrzenie niektórych środowisk niemieckich na powojenną działalność Prymasa, ze szczególnym odniesieniem do reorganizacji struktur kościelnych na byłych terenach niemieckich inkorporowanych po 1945 roku do PRL. Kwestia ta wymaga, jak zauważa historyk niemiecki, nowej obopólnej wymiany badań w tym obszarze, w celu przełamania stereotypów i wzajemnych uprzedzeń.

Referat Stanisława Wilka jest bezwzględnie nowością i bezcennym wkładem w dotychczasowy stan badań nad tą ekstremalnie delikatną
kwestią. Autor udowadnia, w oparciu o do tej pory niedostępne watykańskie materiały archiwalne, iż Hlond posiadał papieskie uprawnienia do
administrowania polskimi terenami przed- wojennymi, jak też tymi, które zostały Polsce przyznane po Jałcie i Poczdamie. Niebywale cennym jest tekst Jerzego Pietrzaka, który pokazuje, że stan badań naukowych nad Hlondem z okresu komunistycznego jest znikomy i stronniczy ze względu na założenia i uprzedzenia ideologiczne.
Przełom w badaniach nastąpił po roku 1989, czego dowodem jest dwutomowe dzieło Autora całkowicie poświęcone trzechleciu powojennej
działalności Prymasa.
Wartość recenzowanych materiałów niewątpliwie podnosi fakt, iż będą one dostępne w wersji polskiej i włoskiej. A tekst Grulicha także w
języku niemieckim. Cenna jest również bogata nota biograficzna ubogacona trzema wersjami językowymi.
Teksty wnoszą sporo nowości, dopełniają zdobytą już wiedzę. Poza tym autorzy tekstów wskazują na nowe pola badań, aby wypełnić wiele
luk, na które się sami natknęli.
Prezentowane badania to owoc wielomiesięcznych poszukiwań i kwerend w polskich oraz zagranicznych archiwach, jak też bibliotekach.
To sprawia, iż wyłoniony wizerunek Prymasa Hlonda staje się wiarygodny i ukazuje, jak rozległa i doniosła była jego działalność w tak trudnej epoce dziejów Kościoła katolickiego i Europy.

Ks. Stanisław Zimniak SDB