W niniejszej relacji przedstawiamy wybór wydarzeń i inicjatyw, w których AIPNM z różnego tytułu wzięła udział, jako pomysłodawca, współorganizator, promotor czy też jeden z uczestników.
Rok 2025 rozpoczęły dwa wydarzenia, które stanowiły właściwie kontynuację działalności roku poprzedniego.
20 stycznia w Pesaro zorganizowane został „Spotkanie Chopin-Rossini” – konferencja i koncert, prezentujące dwie wybitne figury świata muzyki: Giacomo Rossiniego i Fryderyka Chopina, w kontekście relacji polsko-włoskich. Spotkanie stanowiło kontynuację i ukoronowanie zarówno inicjatyw w ramach „Pesaro Miasto Kultury 2024”, jak i obchodów 80-lecia wyzwolenia Regionu Marche przez 2. Korpus Polski. Wydarzenie zorganizowane zostało przez Konserwatorium G. Rossini we współpracy z Konsulatem Honorowym RP w Ankonie oraz Instytutem Polskim w Rzymie i przyciągnęło miłośników twórczości tych dwóch wielkich kompozytorów (szerzej na temat tego wydarzenia zob. Polonia Włoska, nr 1/2025).
W miesiącu styczniu 2025, wysiłkiem organizacji Polovers oraz AIPNM, przy współpracy Konsulatu Honorowego, wydana została publikacja „Musicie! Musicie! Musicie!” przedstawiająca szeroką panoramę obchodów, upamiętniających 80-lecie wyzwolenia Regionu Marche przez 2. Korpus, jakie odbyły się w ciągu 2024. Książka opracowana została w grudniu 2024 roku, pod redakcją Maura Radici, przez autorów: Marię Radożycką-Paoletti, Annę Traczewską oraz Konsul Cristinę Gorajski (szerzej na temat tej publikacji zob. „Książki pod lupą” Polonia Włoska, nr 1/2025).
14 stycznia obchodziliśmy 90. urodziny naszej wieloletniej Prezeski, a obecnie Prezeski Honorowej, Marii Teresy Bulhak-Jelskiej. Było dla nas wielką radością i wyróżnieniem móc obchodzić to święto wspólnie z tą naszą zasłużoną rodaczką i działaczką polonijną (szerzej na temat tego wydarzenia zob. Polonia Włoska, nr 1/2025).
21 lutego 2025 na zaproszenie Ambasady RP w Rzymie historyk Maria Radożycka-Paoletti, wiceprezes AIPNM, wzięła udział w “Ambasadzie Naukowców” – trzecim już spotkaniu polskich naukowców pracujących we Włoszech, zorganizowanym przez Stację PAN w Rzymie z okazji Dnia Nauki Polskiej. Celem spotkania była nie tylko integracja środowiska polskich naukowców pracujących poza granicami kraju, ale także wymiana doświadczeń oraz omówienie wyzwań, jakie stoją przed społecznością naukowców w kontekście ich działalności naukowej i zawodowej zagranicą. Dyrektor rzymskiej Stacji PAN Agnieszka Stefaniak-Hrycko złożyła wszystkim obecnym gratulacje i najlepsze życzenia z okazji Dnia Nauki Polskiej, dziękując przede wszystkim za gotowość wspierania rozwoju polskiej nauki i zapraszając do współpracy.
19 kwietnia w Loreto w Sali Pomarancio odbyła się tradycyjna polska święconka przy udziale licznie zebranych rodzin polsko-włoskich.
W dniach 23-24-25 kwietnia konsul C. Gorajski, przedstawiciele Zarządu AIPNM i Polovers wzięli udział w uroczystościach z okazji 80-lecia wyzwolenia Bolonii (Imola, Castel Sanpietro, Castenaso, Bologna piazza Centrale: wystawa i film „Czerwone Maki” oraz na Cmentarzu Wojennym w S. Lazzaro di Savena).
11 maja w Castelfidardo odbyło się doroczne walne zebranie członków Stowarzyszenia, na którym Prezes Anna Czerwińska przedstawiła krótkie sprawozdanie z działalności 2024 oraz zatwierdzony został bilans 2024. Przy tej okazji przypomniano niedawno zmarłego Iva Giannoniego, który przez wiele lat współpracował z AIPNM jako fotograf. Następnie przedstawicielki Szkoły Języka i Kultury Polskiej „Anders”, działającej pod patronatem AIPNM, Anna Traczewska (Macerata) oraz Katarzyna Stroińska (Ankona), także i w imieniu nieobecnej Ewy Ostrowskiej (Perugia), przedstawiły różne aspekty pracy Szkoły, a także najbliższe zaplanowane wydarzenia, wśród których warto podkreślić spotkanie 25 maja w Offagni, z okazji zakończenia roku szkolnego, połączone ze zwiedzaniem zamku w Offagni oraz miejscowego muzeum. Przy okazji zebrania podkreślono też czynny udział naszego Stowarzyszenia w działalności ogólnowłoskiej w ramach ZPwW. Zebranie zakończyło się wspólną kolacją w zaprzyjaźnionej restauracji.
20 maja, w drodze powrotnej z Monte Cassino, odwiedziła Loreto jednostka polskich komandosów z Lubina. Grupa została przyjęta przez Gabriellę Frankowską, członka Zarządu AIPNM, która zaprowadziła gości na Polski Cmentarz Wojenny, gdzie zapalono znicze ku czci poległych. Następnie grupa udała się na Cmentarz Komunalny w Loreto, na którym znajduje się kilka zapomnianych grobów włoskich komandosów, którzy walczyli w 2. Korpusie w 111. Kompanii Mostów. Grupa odwiedziła też polskie siostry Nazaretanki w Loreto, składając hołd przed grobem zasłużonej siostry Krzysztofory. Następnie polski kapucyn, o. Andrzej Kiejza, oprowadził gości po Bazylice Św. Domu. W imieniu AIPNM grupie towarzyszyły Gabriella Frankowska i Jola Jaster. Na zakończenie wizyty uczestnicy wydarzenia wpisali się do pamiątkowej księgi naszego Stowarzyszenia i zostali przez nas obdarowani książkami „Generał z nieludzkiej ziemi”.
28 maja 30-osobowa grupa miłośników najnowszej historii Polski z Motocyklowego Stowarzyszenia „Patria”, która odbyła rajd szlakiem cmentarzy 2. Korpusu Polskiego we Włoszech, przybyła do Loreto. Grupie przewodził historyk prof. Jerzy Kirszak, autor książek o 2. Korpusie Polskim, m. in. współautor wydanej ostatnio biografii gen. Andersa oraz biografii gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Grupa została przyjęta przez wice-prezeskę AIPNM Marię Radożycką-Paoletti, historyka, która oprowadziła gości po Polskim Cmentarzu Wojennym oraz po Bazylice Św. Domku.
Od 16 do 19 czerwca 2025 Sanktuarium Św. Domku w Loreto uroczyście gościło kopię cudownego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Uroczyste wprowadzenie obrazu odbyło się 16 czerwca z udziałem arcybiskupa Loreto Fabio Dal Cin i mszą św. w bazylice. We mszy uczestniczyli duchowni polscy i włoscy, polskie siostry Nazaretanki z Loreto oraz liczni pielgrzymi i wierni. W imieniu AIPNM obecni byli m. in. członkowie zarządu AIPNM Gabriella Frankowska oraz Roberto Stefanelli. 17 czerwca w Capella Santi Pellegrini odbyła się konferencja o. Andrzeja Kiejzy pt. „La Madonna di Częstochowa e la Polonia”, a następnego dnia, 18 czerwca – uroczysta modlitwa różańcowa o pokój na świecie. Uroczystości związane z wizytacją obrazu zakończyły się 19 czerwca uroczystą mszą św. w bazylice, celebrowaną przez arcybiskupa.
Jak co roku, w okresie między czerwcem a wrześniem, nasze Stowarzyszenie wzięło udział w uroczystych obchodach rocznic wyzwolenia miast Regionu Marche przez polskich żołnierzy 2. Korpusu. W 2025 roku przypadła 81. rocznica tych walk. Wymieńmy niektóre z tych wydarzeń, w których wzięła udział AIPNM.
28 czerwca w miasteczku Grottazzolina (FM) została zorganizowane wystawy pt. „Generał z nieludzkiej ziemi” i „Camioniste polacche 1942-1946”, inscenizacja historyczna i konferencja. Udział wzięli m. in. przedstawiciele władz miejskich, konsul Cristina Gorajski, przedstawiciele AIPNM i Polovers oraz mieszkańcy. W czasie konferencji prof. Maura Jacopini przedstawiła zebrane przez siebie, cenne materiały dotyczące pobytu polskich żołnierzy w rejonie Fermo. 28 czerwca w Bibliotece Zespołu Muzealnego w Offagni odbyła się prezentacja książki Anny Szyszko-Grzywacz La mia vita nel gulag. Memorie da Vorkuta 1945-1956 [Łagierniczka. Wspomnienia z Workuty 1945-1956]. Po prezentacji książki nastąpiło uroczyste przekazanie munduru inż. Mieczysława Rasieja (1924-2007), żołnierza 2. Korpusu i pierwszego prezesa Związku Polaków we Włoszech, przez rodzinę w darze dla Muzeum Wyzwolenia Ankony w Offagni.
30 czerwca, w ramach obchodów 81. rocznicy wyzwolenia miasta Potenza Picena, odbył się koncert fortepianowy z udziałem polskiego pianisty Wojciecha Świętońskiego, który zaprezentował niektóre utwory Fryderyka Chopina oraz Piotra Lacherta. Koncert zorganizowany został przez Stowarzyszenie „Amici della Musica”, gminę Potenza oraz przy czynnym zaangażowaniu wieloletniego członka AIPNM George’a Dernowskiego.
1 lipca przedstawiciele AIPNM wzięli udział w uroczystych obchodach 81. rocznicy wyzwolenia Recanati zorganizowanych przez miasto Recanati przy udziale „Polovers”. Wydarzenie objęło uroczyste złożenie wieńców ku czci poległych, prezentację fragmentów książki „Frammenti di Storia” w opracowaniu Carli Mascaretti, koncert muzyki szopenowskiej w wykonaniu pianisty Wojciecha Świętońskiego oraz wystawę fotograficzną polskiego Instytutu Pamięci Narodowej „Szlaki Nadziei Odyseja Wolności” w atrium Gmachu Gminnego. 5 lipca delegacja AIPNM wzięła udział w obchodach 81. rocznicy bitwy o Filottrano.
W dniach 17 i 18 lipca odbyły się obchody 81. rocznicy wyzwolenia Ankony przez 2. Korpus. Obchody rozpoczęły się 17 lipca w Loreto. Rano w bazylice polskie siostry Nazaretanki z Loreto, zasłużone „opiekunki” cmentarza, zostały odznaczone złotym medalem IPN „Reipublicae Memoriae Meritum” przez dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, Adama Siwka. Po południu na Polskim Cmentarzu Wojennym odbyła się uroczysta msza św. za poległych. Obecni byli arcybiskup Loreto Fabio Dal Cin, szef Ambasady RP w Rzymie ambasador Ryszard Schnepf, Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Adam Siwek, córka gen. Andersa była ambasador RP Anna Maria Anders, Konsul Honorowy RP w Ankonie Cristina Gorajski, przedstawiciele władz gminnych Loreto, Ankony i innych sąsiednich miast Regionu, Prezes i wice-prezes AIPNM Anna Czerwińska i Maria Radożycka-Paoletti, weterani i przedstawiciele stowarzyszeń kombatanckich, Polovers, liczni członkowie AIPNM oraz przedstawiciele miejscowej Polonii i włoscy sympatycy Polski. Wieczorem w Ankonie w rzymskim amfiteatrze zorganizowany został specjalny koncert polskich artystów jazzowych w ramach „Ancona Jazz Summer Festival 2025” przy udziale Instytutu Polskiego w Rzymie. Wystąpili Joe Lovano i Marcin Wasilewski Trio, którzy zaprezentowali swe ostatnie kompozycje. Następnego dnia 18 lipca odbyło się uroczyste złożenie wieńców pod Bramą św. Stefana (Porta Santo Stefano) w Ankonie, z udziałem władz miejskich, przedstawicieli organizacji kombatanckich oraz miejscowej Polonii i ludności cywilnej. Po południu w muzeum “Spazio presente” w Ankonie odbyła się inauguracja wystawy “Szlaki nadziei – Odyseja wolności” Instytutu Pamięci Narodowej. Wystawa, zaprezentowana przez dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, Adama Siwka i poprzedzona konferencją i krótkim filmem, pozostawała otwarta wieczorami do 25 lipca. Na inauguracji obecna była córka gen. Andersa Anna Maria Anders, przedstawiciele władz miejskich, Konsul Honorowa RP w Ankonie Cristina Gorajski oraz Konsul Honorowa RP w San Marino Maria Chiara Consorti, członkowie i sympatycy AIPNM oraz Polovers.
4 sierpnia w Senigalii odbyły się obchody 81. rocznicy wyzwolenia. W uroczystościach uczestniczyły władze lokalne, konsul Cristina Gorajski, przedstawiciele AIPNM na czele z prezes honorową Marią Teresą Bulhak-Jelską, prezes ZPwW Urszula Stefańska-Andreini, przedstawiciele organizacji i stowarzyszeń włoskich i polskich oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy. Uroczystość zakończył wieczorny koncert orkiestry miejskiej Senigalii.
24 sierpnia w Colli sul Metauro (PU), w rocznicę walk nad Metauro, odbyła się tradycyjna już ceremonia, obejmująca inscenizację historyczną przy współudziale AFCPI, a także ciekawe wydarzenie zatytułowane „Era ieri” z udziałem władz lokalnych i miejscowych miłośników historii.
29 sierpnia w prestiżowej lokalizacji „Domus Stella Maris” k. Ankony, w obecności przedstawicieli Regionu Marche, konsul Cristiny Gorajskiej, władz cywilnych i kościelnych, przedstawicieli miast, instytucji i stowarzyszeń Regionu miejscowości, a także prezesa i wiceprezesa AIPNM odbyła się oficjalna prezentacja publikacji „Marche – Polonia 1944-2024”. Tom (w nakładzie 120 egzemplarzy) powstał z inicjatywy Konsulatu Honorowego i AIPNM, przy udziale Polovers, pod patronatem Regionu Marche i ANCI (Narodowego Stowarzyszenia Gmin Włoskich), jako zeszyt nr 449 serii „Quaderni” wydawanej przez Region Marche. Celem publikacji było przedstawienie licznych świadectw i wydarzeń zorganizowanych przez gminy i instytucje z okazji 80. rocznicy walk o wyzwolenie Regionu w 1944 roku. Jest to pierwsza w serii regionalnej publikacja w całości poświęcona Polsce i więzi polsko-włoskiej (zob. Polonia Włoska, nr 116-117/2025, s. 57-58 i 73-75).
W dniach od 17 do 22 października w Trecastelli odbyły się obchody patrona gminy, św. Jana Pawła II, wzbogacone o konferencję ks. prałata Odera, obecnego biskupa Gliwic, gościa biskupa Senigallii. Konsulat honorowy, wspólnie z pełnomocnikiem Fundacji Jana Pawła II, dr. Bedeschim, wsparł organizację tego wydarzenia, które było bardzo poruszające i cieszyło się dużym udziałem uczestników.
26 października w Civitanova Marche odbyły się uroczyste obchody 10-lecia szkoły języka polskiego „Anders”. Założona w 2015 roku z inicjatywy dwóch matek Anny Czerwińskiej i Anny Traczewskiej i działająca pod patronatem AIPNM, szkoła stawia sobie za cel przechowanie języka i tradycji polskiej wśród młodszego pokolenia Polonii, podtrzymanie znajomości polskiej historii, a także kultywowanie więzi między polskimi i polsko-włoskimi rodzinami we Włoszech. Świadectwem sukcesu szkoły jest stały wzrost liczby uczniów, a także fakt, że zaczynając w 2015
roku od jednej auli, obecnie prowadzi swą działalność w trzech aulach: w Maceracie, Ankonie i
Perugii. W uroczystości z okazji 10-lecia, na zaproszenie dyrektor placówki Anny Traczewskiej, udział wzięli: konsul RP w Rzymie Bartosz Skwarczyński, konsul honorowa RP Cristina Gorajski, prezes AIPNM Anna Czerwińska, proboszcz ks. Waldemar Niedziółka, a także nauczyciele, rodzice i uczniowie ze wszystkich trzech siedzib, zarówno obecni, jak i absolwenci, ze wszystkich trzech siedzib. Nie zabrakło członków AIPNM, ANCR i Polovers.
2 listopada z okazji Dnia Zadusznych AIPNM w toku uroczystej ceremonii złożyło hołd polskim żołnierzom spoczywającym na Polskim Cmentarzu Wojennym w Loreto. Po Mszy św. w bazylice, z udziałem arcybiskupa Loreto i przedstawiciela Ambasady RP w Rzymie, nastąpiło złożenie wieńców i zapalenie zniczów na cmentarzu. Po uroczystości członkowie i sympatycy AIPNM zebrali się na spotkaniu towarzyskim w zaprzyjaźnionej restauracji.
Rok działalności Stowarzyszenia zamknęło wspólne kolędowanie zorganizowane 17 grudnia przez Polovers i polsko-włoskie rodziny regiony Maceraty, co stało się okazją do wymienienia życzeń świątecznych i noworocznych.
Na zakończenie warto zaznaczyć, że podobnie jak w poprzednich latach, wszystkie wydarzenia odbywające się przy udziale naszego Stowarzyszenia, organizowane są w synergii z Konsulatem Honorowym w Ankonie, z lokalnymi instytucjami (Region Marche, władze gminne, Arcybiskupstwo Ankony i Loreto) oraz we współpracy z lokalnymi organizacjami i stowarzyszeniami kulturalnymi (Polovers, Amici della Musica, Nie Wiem i in.); jesteśmy bowiem przekonani, że tylko wspólnym wysiłkiem można osiągnąć pozytywne i trwałe rezultaty.
Maria Radożycka-Paoletti, wiceprezes