W 80. rocznicę pożegnania polskich oddziałów wyzwoleńczych.
Organizatorzy wydarzenia: Stowarzyszenie Włosko-Polskie Nowe Marche, Polovers, Szkoła Anders
Pod patronatem: Gminy Sant’Elpidio a Mare, Gminy Monte Urano, Gminy Montegranaro, Gminy Porto Sant’Elpidio
Szczególne podziękowania kierujemy do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Rzymie – Urzędu Konsularnego oraz Honorowego Konsulatu Rzeczypospolitej Polskiej w Ankonie.
Z okazji 80. rocznicy opuszczenia regionu miasta Fermo przez polskie oddziały wyzwoleńcze, 10 maja 2026 r. w Sant’Elpidio a Mare miało miejsce się wydarzenie zorganizowane we współpracy między Associazione Italo-Polacca Nuova delle Marche, Polovers oraz Scuola Anders, w audytorium San Francesco w Sant’Elpidio a Mare. Patronat nad wydarzeniem objęły gminy Sant’Elpidio a Mare, Monte Urano i Montegranaro, przy udziale Ambasady RP w Rzymie oraz Honorowego Konsulatu RP w Ankonie.
Z tej okazji zorganizowano wystawę fotograficzną oraz konferencję poświęconą obchodzonemu wydarzeniu, podczas której głos zabrali trzej prelegenci: gen. rezerwy Korpusu Carabinieri Alessandro Gentili, dr Giovanni Martinelli oraz dr Maryla Radożycka-Paoletti. Po niedzielnej mszy organizatorzi i wszyscy zaproszeni goście uczestniczyli w uroczystym obiedzie.
 |
 |
 |
 |
W niedzielę 10 maja 2026 r. w Sant’Elpidio a Mare upamiętniono wydarzenie bardzo bliskie sercom mieszkańców gmin Sant’Elpidio a Mare, Monte Urano i Montegranaro, związane z żołnierzami II Korpusu Polskiego generała Andersa, którzy 20 czerwca 1944 r. wyzwolili rejon miasta Fermo spod okupacji nazistowskiej. Chodzi o ich wyjazd, który faktycznie miał miejsce 25 lipca 1946 r., po dwóch latach pobytu w tym rejonie, po zakończeniu II wojny światowej.
Byli to żołnierze 10. Pułku Artylerii Ciężkiej 2. Korpusu Armii Polskiej (10. PAC), którzy stacjonowali w tym rejonie znacznie dłużej niż trwała wojna, w sytuacji politycznej niepewności, oczekując na demobilizację. Przedłużenie ich pobytu wynikało z odmowy ze strony żołnierzy powrotu do ojczyzny, znajdującej się już pod kontrolą Rosjan, ze względu na silną obawę przed deportacją po powrocie.
Zostali oni ciepło przyjęci przez mieszkańców Sant’Elpidio a Mare, Monte Urano i Montegranaro, do tego stopnia, że dziesiątki z nich pozostało tam, znalazło pracę i założyło rodziny, a wielu ich potomków nadal mieszka w tym rejonie.
Świadectwem tych serdecznych stosunków była wielka uroczystość, która odbyła się 5 maja 1946 roku w Sant’Elpidio a Mare, podczas której mieszkańcy okazali swoje przywiązanie do polskich żołnierzy. Był to dzień niezapomnianej parady wojskowej na ulicach miasta, podczas której oddano honory wojskowe generałowi Andersowi, aby pożegnać 10. Pułk Artylerii Ciężkiej pod dowództwem podpułkownika Jana Walaska.
Di questo rapporto cordiale fu testimonianza la grande manifestazione del 5 maggio 1946 a Sant’Elpidio a Mare, con la quale le popolazioni dimostrarono il loro affetto ai militari polacchi. Fu il giorno dell’indimenticabile parata militare per le vie della città, con gli onori militari al generale Anders, per dare l’addio al 10° Reggimento Artiglieria Pesante, al comando del tenente colonnello Jan Walasek. Tego dnia polskiemu pułkowi wręczono flagę zrealizowaną przez mieszkańców trzech miast z regionu Marche – Sant’Elpidio a Mare, Monte Urano i Montegranaro – jako wyraz wdzięczności i szacunku.
 |
 |
 |
 |
Flaga została zaprojektowana zgodnie z polskimi przepisami wojskowymi i wykonana przez włoskich artystów. Ma kształt kwadratu i przedstawia biało-czerwony krzyż rycerski. Na środku przedniej strony widnieje haftowany srebrną nicią orzeł, którego szpony, dziób i korona są wyhaftowane złotą nicią (godło Polski), a nad nim znajduje się złoty napis: „Libertas suprema lex esto”, natomiast wokół widnieje napis 10 PAC oraz nazwy miejsc, w których toczyły się główne bitwy: Monte Cassino, Ancona, Cesena, Bologna. Na rewersie, pośrodku, wyhaftowano napis: „Bóg – Honor – Ojczyzna”, otoczony wieńcem laurowym, a wokół niego widnieją herby miast Sant’Elpidio a Mare, Monte Urano i Montegranaro, a także czerwona tarcza z Syreną (symbolem 2. Korpusu). Był to rzadki i cenny gest, ponieważ jedynie trzy inne włoskie miasta: Bolonia, Imola, Senigallia i Predappio – uhonorowały polskie oddziały podobnym darem.
 |
 |
Obecnie flaga jest przechowywana w Muzeum Generała Sikorskiego w Londynie.
Wyjazd z Sant’Elpidio a Mare towarzyszyło uczucie głębokiej melancholii: „tutaj pozostawiliśmy największą część naszych serc” – napisał dowódca pułku, podpułkownik Jan Walasek, który pożegnał mieszkańców rejonu Fermo, życząc im, „aby przyjaźń włosko-polska była dla wszystkich symbolem lojalności i honoru”.
 |
 |
 |
 |
Joanna Muszynska
Wszystkie zdjęcia historyczne są własnością gminy Sant-Elpidio a Mare.