Ze względu na przypadające w bieżącym roku 80-lecie bitwy o Ankonę i wyzwolenia regionu Marche przez 2. Korpus Polski, obchody tej rocznicy były szczególnie uroczyste. Organizatorami ich były władze polskie w kraju (Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych UdSKiOR) i we Włoszech (Ambasada RP w Rzymie), a czynnie włączyły się do nich miejscowe instytucje i organizacje włoskie i polonijne: Konsulat Honorowy RP w Ankonie, Włosko-Polskie Nowe Stowarzyszenie w Marche (AIPNM), platforma społeczna Polovers, gmina w Loreto i w Ankonie, przedstawiciele licznych miast Regionu, ANPI, Stowarzyszenia kombatanckie. Obecny był też arcybiskup Loreto, Fabio Dal Cin, Prezes Związku Polaków we Włoszech Urszula Stefańska-Andreini, wice-prezes ZPwW i członek Zarządu „Ogniska Polskiego” w Turynie, Elżbieta Grzyb i wiele innych osobistości.
Szczególnymi gośćmi byli niektórzy żyjący jeszcze weterani i junacy 2. Korpusu, kapitan Władysław Dąbrowski, kapitan Krzysztof Flizak, podporucznik Józef Skrzynecki oraz Stanisław Guścin, a także córka gen. Andersa, Anna Maria Anders. W obchodach licznie wzięła udział ludność włoska oraz przedstawiciele miejscowej Polonii.
Ceremonię otworzyła 17 lipca uroczysta msza święta na Polskim Cmentarzu Wojennym w Loreto, na którym spoczywa ok. 1100 polskich żołnierzy poległych w kampanii adriatyckiej 1944 roku. Po apelu poległych mszę odprawił biskup polowy Wojska Polskiego Wiesław Lechowicz, który w homilii podkreślił znaczenie pamięci w zachowywaniu tożsamości, wyraził wdzięczność wszystkim tym, którzy dbają o pamięć o polskich żołnierzach pochowanych na cmentarzu w Loreto. Po mszy odbyła się ekumeniczna modlitwa za poległych żołnierzy 2. Korpusu Polskiego.
Po zakończeniu mszy głos zabrał szef UdSKiOR Lech Parell, który w swym wystąpieniu przypomniał wielkie znaczenie bitwy ankońskiej – zwycięstwo 2. Korpusu odniesione niespełna półtora miesiąca po olbrzymim i krwawym wysiłku wojennym Korpusu, jakim była bitwa o Monte Cassino. W bitwie o Ankonę, zauważył minister, „Polscy żołnierze po raz kolejny udowodnili swoje męstwo i godną uznania determinację” w operacji zaplanowanej samodzielnie przez polskie dowództwo i przeprowadzonej prawie wyłącznie polskimi siłami. Minister przypomniał, że na Cmentarzu w Loreto spoczywa 1112 poległych i zmarłych żołnierzy 2. Korpusu, którzy przeszli różne drogi wojny: kampanię wrześniową, francuską, norweską i libijską czy sowieckie prześladowania. „Łączyło ich wspólne pragnienie przyniesienia wolności Ojczyźnie”.
Przemówienia wygłosili również chargé d’affaires ad interim RP we Włoszech Agnieszka Hoppen Klikowicz, przedstawiciel senatu RP prof. Kazimierz Michał Ujazdowski oraz burmistrz Loreto Moreno Pieroni. Ze szczególnym afektem przyjęte zostało przez obecnych wystąpienie córki gen. Andersa, byłej ambasador RP we Włoszech, Anny Marii Anders. We wzruszających słowach przypomniała ona swe wielokrotne przyjazdy na loretański cmentarz, najpierw jako dziewczynka, towarzysząc Ojcu, następnie jako senator RP, jako ambasador RP, wreszcie ponownie jako osoba prywatna… Lecz niezależnie od sprawowanych funkcji jej duchowa więź z tym szczególnym miejscem pamięci jest i pozostanie zawsze żywa.
W toku uroczystości zasłużone osoby otrzymały odznaczenia. W imieniu Prezydenta RP Krzyżem Zesłańców Sybiru uhonorowany został weteran kpt. Władysław Dąbrowski, sybirak, żołnierz Armii Andersa, z którą przeszedł cały szlak bojowy. Inne osoby i instytucje, szczególnie zasłużone z racji działalności polonijnej i krzewienia pamięci o 2. Korpusie we Włoszech, odznaczone zostały medalami „Bene Merito”, „Pro Bono Poloniae” i „Pro Patria”. Odznakę Honorową „Bene Merito” otrzymał Luca Cimarosa – zasłużony organizator Sali 2. Korpusu w Muzeum Dwóch Wojen Światowych w Loro Piceno (MC). Medale „Bene Merito” otrzymało Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu (tzw. „polskie siostry” w Loreto od lat opiekujące się cmentarzem), burmistrz Loreto Moreno Pieroni oraz Anna Traczewska Radici.
Medale „Pro Patria” otrzymali m. in. Szkoła Podstawowa „Lotto” w Loreto, Maria Radożycka Paoletti, Ewa Kamila Chłopecka.
Po zapaleniu zniczy i złożeniu wieńców pod pomnikiem cmentarnym przy bramie Porta Marina Bazyliki Matki Bożej Loretańskiej odbył się okolicznościowy koncert fortepianowy „Sonata Liberationis”, zorganizowany przez Towarzystwo Projektów Edukacyjnych wraz z platformą społeczną Polovers oraz Konsulatem Honorowym RP w Ankonie. Utwór skomponowany przez Artura Tomasza Tomackiego został wykonany przez wybitny zespół muzyczny w składzie: Marianna Humetska (fortepian), Krzysztof Wójtowicz (wiolonczela), Anna Wójtowicz (skrzypce), Paweł Wójtowicz (skrzypce) oraz Piotr Augustyn (altówka).
Po koncercie uczestnicy uroczystości udali się do Bazyliki, gdzie zostali pozdrowieni przez arcybiskupa i odśpiewali po polsku pieśń „Czarna Madonna”, nabożnie nawiedzając Święty Dom. Bardzo życzliwy Polakom arcybiskup Loreto, Fabio Dal Cin, otworzył zamkniętą już o tej wieczornej porze bazylikę specjalnie dla uczestników tej uroczystości i dla wspólnej modlitwy.
Obchody w Loreto zakończył wspólnie wykonany polonez, odtańczony przez uczestników-członków miejscowej Polonii na placu przed bazyliką, a zorganizowany przez niestrudzonych działaczy platformy społecznej „Polovers” Annę Traczewską i Mauro Radici oraz wspólna kolacja, w której wzięli udział polscy i włoscy przyjaciele.
Obchody 18 lipca w Ankonie
18 lipca upamiętniona została rocznica heroicznego zdobycia Ankony przez 2. Korpus Polski. Polska delegacja uczestniczyła w obchodach 80. jubileuszu wyzwolenia Ankony i regionu Marche, na zaproszenie władz miasta Ankony. Uroczystości rozpoczęły się o godzinie 9.30 przy Bramie św. Stefana, przez którą weszli do miasta żołnierze Pułku Ułanów Karpackich w 1944 roku. Lech Parell, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, przypomniał jak bardzo istotne było wyzwolenie Ankony i zdobycie portu. Podkreślił, że plan ataku gen. Andersa zaskoczył Niemców. Warto zauważyć, że w bitwie o Ankonę walczyli również Włosi pod dowództwem gen. Andersa. Burmistrz Ankony Daniele Silvetti wyraził wdzięczność Polakom za odwagę i poświęcenie żołnierzy 2. Korpusu Polskiego w wyzwoleniu Ankony. Senator Kazimierz Michał Ujazdowski podkreślił, że Senat RP pamięta o żołnierzach 2. Korpusu Polskiego, a wdzięczność ze strony mieszkańców Ankony i regionu Marche jest szczególnie zauważalna. Chargé d’affaires a.i. Agnieszka Hoppen-Klikowicz zaznaczyła, że włosko-polskie braterstwo broni, trwa do dzisiaj.
Podczas uroczystości Lech Parell odznaczył zasłużone osoby medalami: medal „Pro Bono Poloniae” otrzymała Cristina Gorajski, a medalami „Pro Patria” odznaczeni zostali m. in. burmistrz Ankony Daniele Silvetti, Valeria Vescovo, płk Zbigniew Kołaczek i in.. Następnie złożono kwiaty pod tablicą pamiątkową na Bramie św. Stefana oraz pod pomnikiem upamiętniającym żołnierzy Pułku Ułanów Karpackich. W uroczystościach uczestniczyła m.in. Anna Maria Anders, córka gen. Władysława Andersa, prezes Związku Polaków we Włoszech Urszula Stefańska-Andreini, wiceprezes ZPwW Elżbieta Grzyb, przedstawiciele władz lokalnych, miejscowej Polonii oraz mieszkańcy regionu.
Po południu, o godzinie 17.45, na Stadionie Dorico miało miejsce otwarcie wystawy „Generał z nieludzkiej ziemi”, przedstawiającej historię generała Andersa i 2. Korpusu Polskiego. Dyrektor Towarzystwa Projektów Edukacyjnych, Paweł Zarzycki przywitał polskie i włoskie władze, kombatantów i polską dyplomację. Podziękował Polovers i Konsulatowi Honorowemu RP w Ankonie za pomoc w realizacji projektu, jaki został sfinansowany ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Szczególny ukłon skierowany został do córki generała Andersa, Anny Marii za wsparcie inicjatywy, której celem jest przekazywanie prawdziwej historii młodemu pokoleniu. Podczas wydarzenia uczestnikom udostępniony został bezpłatny dwujęzyczny katalog wystawy, pełen ciekawych treści i fotografii.
Obecni kombatanci z ogromnym zainteresowaniem obejrzeli wystawę, docenili jej dwujęzyczną wersję. Przed bramą stadionu stała grupa rekonstrukcyjna, prezentująca umundurowanie polskiego wojska tamtej epoki. Przy punkcie informacyjnym Wojska Włoskiego zainteresowani mogli uzyskać informacje na temat możliwości zawodowych w wojsku.
Można było też nabyć broszki “czerwone maki”, wspierając Stowarzyszenie Polsko-Włoskie Nowe w Marche. Dla miłośników słodkości przygotowano oryginalne polskie rogaliki z migdałowym nadzieniem – niegdyś ulubiony przysmak polskich żołnierzy stacjonujących w Ankonie – które w tych dniach dostępne były w wyselekcjonowanych barach i cukierniach Ankony.
O godzinie 18.30 odbył się koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego z Bydgoszczy, która przemaszerowała Aleją Zwycięstwa do pomnika Monumento ai Caduti na Passetto i wykonała międzynarodowy repertuar marszów wojskowych oraz tradycyjnych utworów polskich i włoskich.
Wieczór zakończył się muzycznym hołdem dla Polski na scenie teatru Mole Vanvitelliana, gdzie w ramach Ancona Jazz Summer Festival 2024 wystąpili Silvia Manco z recitalem „Ella in heaven” oraz zespół O.N.E. Quartet. Inicjatywa zrealizowana została we współpracy z Instytutem Polskim w Rzymie.
Maria Radożycka-Paoletti, Anna Traczewska „Polovers”
Foto: Polovers, Biuletyn Polonia Włoska nr 3-4 (112/113)/2024
Foto na okładce i inne: JE abp Jerzy, Anna Krakowiak